به گزارش روابط عمومی بیمارستان حضرت امام خمینی (ره) دکتر «زهرا نیکو» متخصص مغز و اعصاب و رئیس شبکه بهداشتی درمانی و آموزشی بیان کرد

 تشنج یکی از شرایط اورژانسی است که هر فردی ممکن است در منزل، محل کار، خیابان یا حتی در بیمارستان با آن روبه‌رو شود. این وضعیت که ناشی از فعالیت ناگهانی و غیرطبیعی سلول‌های عصبی مغز است، می‌تواند با علائمی چون از دست دادن هوشیاری، انقباضات عضلانی، حرکات غیرارادی اندام‌ها و گاه بی‌اختیاری ادرار همراه باشد. گرچه صرع شایع‌ترین علت تشنج است، اما عوامل دیگری مانند تب بالا در کودکان، افت قند خون، کم‌آبی بدن، ضربه به سر، مصرف برخی داروها، مسمومیت‌ها و اختلالات متابولیک نیز می‌توانند مسبب بروز آن باشند. در چنین شرایطی، مهم‌ترین نکته، رفتار درست اطرافیان در لحظات اولیه است؛ چرا که اقدام صحیح می‌تواند از آسیب‌های جدی پیشگیری کند، در حالی که رفتار نادرست، بیمار را در معرض خطرات جبران‌ناپذیری قرار می‌دهد.

اولین و حیاتی‌ترین اقدام، حفظ خونسردی است. تشنج معمولاً در عرض یک تا سه دقیقه به‌طور خودبه‌خود متوقف می‌شود و وحشت و عجله اطرافیان اغلب به جای کمک، منجر به بروز رفتارهای اشتباه می‌شود. بنابراین، در گام نخست، تمرکز بر حفظ آرامش ضروری است. سپس، باید بیمار را از خطرات محیطی اطرافش دور کرد. هرگونه شیء تیز، برنده، داغ یا سخت مانند ظروف شیشه‌ای، چاقو، صندلی و میز را از محدوده اطراف بیمار جمع‌آوری کنید. در صورتی که امکان دارد، سر بیمار را با یک بالش نرم یا لباس تا شده محافظت کنید تا از برخورد مستقیم با زمین در امان بماند. اگر بیمار در حال سقوط است، از نگه داشتن شدید او خودداری کنید، بلکه سعی کنید سقوطش را کنترل کرده و از ضربه مستقیم به زمین جلوگیری نمایید. بیمار را به‌آرامی به پهلو بخوابانید و سرش را کمی به سمت پایین متمایل کنید. این وضعیت به جلوگیری از ورود ترشحات دهان و بزاق به ریه‌ها (آسپیراسیون) کمک کرده و خطر مشکلات تنفسی را به حداقل می‌رساند. همچنین، پیراهن یا یقه تنگ بیمار را باز کنید تا تنفس برای او آسان‌تر شود. در صورت وجود ساعت، عینک یا هرگونه اشیای سخت روی بدن بیمار، آن‌ها را جدا کنید. در طول تشنج، یک قانون طلایی وجود دارد که باید همیشه به خاطر سپرد: هرگز هیچ شیئی را در دهان بیمار قرار ندهید. برخلاف تصور رایج، قرار دادن قاشق، انگشت دست، حوله یا هر جسم دیگری در دهان بیمار نه تنها مانع از «قورت دادن زبان» نمی‌شود (زیرا زبان به‌هیچ‌وجه وارد حلق نمی‌شود)، بلکه می‌تواند منجر به شکستگی دندان‌ها، آسیب به لثه، ایجاد زخم در دهان یا حتی انسداد راه‌های هوایی شود. نکته مهم دیگر این است که از نگه داشتن محکم اندام‌های بیمار یا تلاش برای مهار حرکات او خودداری کنید. فشار آوردن به دست‌ها و پاها نه تنها تشنج را متوقف نمی‌کند، بلکه ممکن است باعث دررفتگی مفاصل، شکستگی استخوان‌ها یا آسیب‌های عضلانی شود. ثبت زمان دقیق شروع تشنج با استفاده از ساعت گوشی یا مچ‌بند، یکی دیگر از اقدامات مهم است، زیرا مدت زمان تشنج معیار کلیدی برای ارزیابی شدت وضعیت توسط پزشکان محسوب می‌شود.

در طول تشنج، از تکان دادن بیمار، پاشیدن آب به صورت او، ماساژ دادن یا دمیدن هوا در دهانش پرهیز کنید، چرا که هیچ‌کدام از این اقدامات در روند تشنج تأثیری ندارند. پس از پایان حرکات تشنجی، بیمار وارد مرحله‌ای به نام «حالت پساتشنجی» می‌شود. در این دوره، بیمار ممکن است گیج، خواب‌آلود و سردرگم باشد، به سؤالات پاسخ ندهد یا رفتارهای غیرعادی از خود نشان دهد. در این مرحله، همچنان او را در وضعیت بهبود یافته (به پهلو خوابانده) نگه دارید، کنارش بمانید و با لحنی آرام با او صحبت کنید تا به‌تدریج به هوشیاری کامل دست یابد. تا زمانی که بیمار کاملاً هوشیار نشده است، از دادن هرگونه خوراکی یا نوشیدنی به او خودداری کنید و نحوه برخورد با او را طوری تنظیم کنید که از اتفاقی که افتاده، به‌صورت ناگهانی و شوکه‌کننده مطلع نشود.